راهنمای کامل تحصیل عطرسازی در فرانسه + شرایط، هزینه ها

موضوع | توضیح کاربردی |
کشور مقصد | فرانسه؛ یکی از قطبهای جهانی عطر، رایحه و محصولات لوکس |
شهرهای مهم | ورسای، پاریس، گرس، نیس و شهرهای اطراف Côte d’Azur |
مؤسسات شناختهشده | ISIPCA، École Supérieure du Parfum & de la Cosmétique، Grasse Institute of Perfumery، Université Côte d’Azur |
حوزههای آموزشی | خلق عطر، فرمولاسیون، شیمی مواد معطر، ارزیابی حسی، کنترل کیفیت، بازاریابی و مدیریت برند |
زبان دورهها | فرانسوی یا انگلیسی، بسته به مؤسسه و برنامه |
پیشنیاز علمی | برای دورههای فرمولاسیون و کیفیت، سابقه علمی مرتبط بسیار مهم است |
شهریه نمونه | از چند هزار یورو تا بیش از ۱۲ هزار یورو در سال در بسیاری از مدارس تخصصی |
ویزای رایج | ویزای بلندمدت دانشجویی فرانسه، VLS-TS étudiant |
کار دانشجویی | تا سقف ۹۶۴ ساعت در سال، در صورت داشتن وضعیت دانشجویی معتبر |
مسیر پس از تحصیل | کارآموزی، جستوجوی کار، استخدام تخصصی، کارآفرینی یا ادامه تحصیل |
تحصیل عطرسازی در فرانسه فقط به داشتن حس بویایی قوی یا علاقه شخصی به رایحهها محدود نمیشود. دانشجویان این رشته با شیمی مواد معطر، شناخت مواد اولیه طبیعی و مصنوعی، تحلیل حسی، فرمولاسیون، کنترل کیفیت، قوانین تولید، ایمنی محصول، بازاریابی محصولات لوکس و مدیریت برند آشنا میشوند. به همین دلیل، رشته عطرسازی ترکیبی از علم، هنر، خلاقیت و تجارت است.
متقاضیان بینالمللی با توجه به سوابق تحصیلی خود میتوانند برای دورههای دانشگاهی، برنامههای تخصصی، مدارک حرفهای یا دورههای کوتاهمدت اقدام کنند. در ادامه، شرایط پذیرش، هزینهها، دانشگاهها، بازار کار و مسیر دریافت اقامت از طریق تحصیل عطرسازی در فرانسه بررسی میشود.
چرا کشور فرانسه را برای تحصیل عطرسازی انتخاب کنیم؟
فرانسه سابقهای طولانی در تولید عطر، لوازم آرایشی، مواد اولیه معطر و محصولات لوکس دارد. این کشور محل فعالیت شرکتهای بزرگ عطرسازی، آزمایشگاههای تخصصی، تأمینکنندگان مواد اولیه، برندهای جهانی و خانههای عطر تاریخی است. به همین دلیل، تحصیل رشته عطرسازی در فرانسه به دانشجو امکان میدهد در محیطی آموزش ببیند که ارتباط مستقیمتری با صنعت واقعی دارد.
مهمترین دلایل انتخاب فرانسه برای تحصیل عطرسازی عبارتاند از:
- حضور برندهای لوکس و خانههای عطر شناختهشده در بازار جهانی؛
- دسترسی به مراکز تخصصی آموزش عطر، رایحه و محصولات آرایشی؛
- امکان یادگیری عملی در آزمایشگاه، کارگاه و محیط حرفهای؛
- وجود دورههای مرتبط با خلق رایحه، شیمی، فرمولاسیون، ارزیابی حسی و مدیریت؛
- امکان کارآموزی یا پروژههای صنعتی در برخی برنامهها؛
- اعتبار بالای تجربه تحصیل در فرانسه در رزومه بینالمللی؛
- ارتباط جغرافیایی با شهرهایی مانند گرس، پاریس و ورسای که در صنعت عطر جایگاه ویژه دارند.
یکی از مزیتهای مهم فرانسه، تنوع برنامههای آموزشی است. دانشجویان میتوانند دورههایی با تمرکز بر خلق رایحه، شیمی و فرمولاسیون، ارزیابی حسی، مدیریت صنعت عطر، بازاریابی محصولات لوکس، کنترل کیفیت یا مقررات محصولات آرایشی انتخاب کنند. برای نمونه، مؤسسه ISIPCA برنامههایی در حوزه عطر، محصولات آرایشی و طعمدهندهها ارائه میدهد و برخی دورههای آن شامل کارآموزی یا تجربه حرفهای در ساختار آموزشی هستند.
وجود شهر گرس نیز یکی دیگر از دلایل انتخاب فرانسه است. گرس یکی از قطبهای شناختهشده صنعت عطر و مواد معطر محسوب میشود و مراکز آموزشی آن با شرکتها، آزمایشگاهها و متخصصان فعال در این حوزه ارتباط دارند. Grasse Campus چندین برنامه تخصصی در زمینه عطرسازی، استخراج مواد اولیه، صنایع آروماتیک و مدیریت صنعت رایحه ارائه میکند.
مشاوره رایگان و تخصصی لوکس ویزا
مزایای تحصیل رشته عطرسازی در فرانسه
یکی از مهمترین مزایای تحصیل رشته عطرسازی در فرانسه، دسترسی به آموزش تخصصی و استادانی است که بسیاری از آنها تجربه فعالیت حرفهای در صنعت عطر، محصولات آرایشی، مواد اولیه یا برندهای لوکس دارند. دانشجو علاوه بر مباحث نظری، با مواد اولیه، تجهیزات آزمایشگاهی، روشهای ساخت رایحه، ارزیابی بو و تحلیل محصول نیز آشنا میشود.
مزایای اصلی این مسیر عبارتاند از:
- امکان تحصیل در یکی از مهمترین کشورهای فعال در صنعت عطر و محصولات لوکس؛
- دسترسی به دورههای فرانسویزبان و انگلیسیزبان؛
- آموزش همزمان مهارتهای علمی، حسی، خلاقانه و مدیریتی؛
- آشنایی با مواد اولیه طبیعی، ترکیبات مصنوعی و خانوادههای بویایی؛
- امکان کار در حوزه عطر، لوازم آرایشی، مواد شوینده، رایحههای محیطی و طعمدهندهها؛
- ارتباط با متخصصان، برندها، شرکتهای مواد اولیه و آزمایشگاههای حرفهای؛
- امکان کارآموزی یا alternance در برخی برنامهها؛
- برخورداری از فرصت کار دانشجویی در طول دوره تحصیل.
مزیت مهم دیگر، امکان گذراندن کارآموزی در شرکتها و آزمایشگاههای مرتبط است. برای مثال، برخی برنامههای ISIPCA دورههای چندماهه کارآموزی یا تجربه حرفهای را در ساختار آموزشی خود قرار دادهاند. این تجربه برای ورود دانشجو به بازار کار بسیار ارزشمند است، زیرا صنعت عطرسازی معمولا به مهارت عملی، شناخت مواد و شبکه حرفهای توجه زیادی دارد.
دانشجویان خارجی دارای ویزا یا کارت اقامت دانشجویی فرانسه معمولا میتوانند تا سقف ۹۶۴ ساعت در سال کار کنند. البته کار دانشجویی نباید جایگزین منابع مالی اصلی دانشجو برای پرداخت شهریه و هزینههای زندگی شود؛ زیرا درآمد آن معمولا برای پوشش کامل هزینههای تحصیل، مسکن و زندگی کافی نیست.
چالشهای تحصیل عطرسازی در فرانسه
با وجود مزایای متعدد، تحصیل رشته عطرسازی در فرانسه بدون چالش نیست. نخستین چالش، رقابت بالا برای ورود به مؤسسات معتبر است. ظرفیت برخی برنامهها محدود است و متقاضیان باید از نظر سوابق علمی، سطح زبان، انگیزه، مصاحبه و تناسب رشته قبلی با دوره انتخابی شرایط مناسبی داشته باشند.
چالشهای مهم این مسیر عبارتاند از:
- رقابت بالا برای پذیرش در مدارس شناختهشده؛
- نیاز به پایه علمی قوی در برخی دورههای شیمی، فرمولاسیون و کنترل کیفیت؛
- شهریه نسبتا بالا در بسیاری از مؤسسات خصوصی؛
- نیاز به تمرین مستمر حافظه بویایی و شناخت مواد اولیه؛
- دشواری ورود سریع به عنوان «عطرساز خلاق» بدون تجربه حرفهای؛
- نیاز به زبان فرانسه برای کارآموزی، بازار کار و زندگی روزمره؛
- هزینه زندگی بالا در شهرهایی مانند پاریس و اطراف آن؛
- الزام به دقت بالا در آزمایشگاه، مقررات ایمنی و استانداردهای تولید.
ماهیت علمی بسیاری از دورههای عطرسازی نیز باید جدی گرفته شود. متقاضیانی که قصد ورود به برنامههای فرمولاسیون، شیمی رایحه، کنترل کیفیت یا مقررات محصولات آرایشی را دارند، معمولا به پایه مناسب در شیمی، زیستشناسی، بیوشیمی، داروسازی، مهندسی شیمی یا علوم آرایشی نیاز خواهند داشت. در مقابل، بعضی دورههای مدیریت یا خلق عطر ممکن است برای متقاضیان دارای سوابق غیرعلمی نیز قابل دسترس باشند.
هزینه مؤسسات خصوصی از دیگر چالشهاست. بسیاری از دورههای تخصصی عطرسازی در مدارس خصوصی ارائه میشوند و شهریه آنها از دانشگاههای دولتی بالاتر است. برای نمونه، برخی دورههای ISIPCA و برنامههای تخصصی مرتبط با عطر و محصولات آرایشی شهریه چند هزار تا چند ده هزار یورویی دارند. بنابراین متقاضی باید پیش از اپلای، شهریه، هزینه زندگی، ودیعه مسکن، بیمه، هزینه ویزا و مخارج اولیه ورود به فرانسه را دقیق محاسبه کند.

شرایط تحصیل رشته عطرسازی در فرانسه
شرایط تحصیل عطرسازی در فرانسه به مقطع، مؤسسه، زبان آموزش و نوع برنامه بستگی دارد. بعضی برنامهها از مقطع پس از دیپلم دانشجو میپذیرند، در حالی که برخی دورههای تخصصی فقط برای فارغالتحصیلان کارشناسی یا کارشناسی ارشد رشتههای علمی طراحی شدهاند.
شرایط عمومی پذیرش معمولا شامل موارد زیر است:
- ارائه مدرک دیپلم، کارشناسی یا کارشناسی ارشد متناسب با سطح دوره؛
- ارائه ریزنمرات تحصیلی؛
- داشتن سطح زبان مورد قبول مؤسسه؛
- تنظیم رزومه تحصیلی و حرفهای؛
- ارائه انگیزهنامه دقیق و شخصیسازیشده؛
- شرکت در مصاحبه پذیرش؛
- موفقیت در آزمون علمی، خلاقیت یا ارزیابی حسی در صورت درخواست مؤسسه؛
- ارائه توصیهنامه برای بعضی برنامههای تحصیلات تکمیلی؛
- اثبات توانایی مالی برای پرداخت شهریه و هزینه زندگی.
نوع دوره | پیشزمینه مناسبتر | نکته مهم برای پذیرش |
خلق عطر و طراحی رایحه | علاقه جدی به رایحه، خلاقیت، شناخت مقدماتی صنعت | مصاحبه، انگیزهنامه و ارزیابی حسی میتواند مهم باشد. |
شیمی و فرمولاسیون | شیمی، بیوشیمی، داروسازی، مهندسی شیمی، علوم آرایشی | پایه علمی و ریزنمرات تخصصی اهمیت زیادی دارد. |
کنترل کیفیت و مقررات | شیمی، علوم آزمایشگاهی، صنایع آرایشی، کیفیت | دقت علمی و آشنایی با استانداردها امتیاز محسوب میشود. |
مدیریت و بازاریابی عطر | مدیریت، بازاریابی، برندینگ، تجارت، محصولات لوکس | تجربه فروش، مارکتینگ یا برندینگ میتواند مفید باشد. |
دوره کوتاهمدت یا حرفهای | متقاضیان علاقهمند یا شاغلان مرتبط | باید بررسی شود که دوره برای ویزای تحصیلی بلندمدت کافی است یا نه. |
برای دورههای علمی، داشتن سابقه تحصیل در شیمی، زیستشناسی، بیوشیمی، داروسازی، مهندسی شیمی یا علوم آرایشی میتواند اهمیت زیادی داشته باشد. برای دورههای مدیریت صنعت عطر، سوابق بازاریابی، مدیریت، تجارت، فروش محصولات لوکس یا برندینگ نیز ممکن است پذیرفته شود.
در بعضی برنامههای تخصصی، داشتن تجربه کارآموزی یا سابقه فعالیت در حوزه عطر، لوازم آرایشی، آزمایشگاه، فروش تخصصی عطر یا بازاریابی محصولات لوکس امتیاز محسوب میشود. شرایط دقیق باید در صفحه رسمی همان برنامه بررسی شود؛ زیرا عنوان «عطرسازی» ممکن است برای دورههایی با محتوای بسیار متفاوت استفاده شود.
مدارک مورد نیاز برای اپلای تحصیل رشته عطرسازی در فرانسه
مدارک لازم برای پذیرش در هر مؤسسه متفاوت است، اما متقاضی تحصیل رشته عطرسازی در فرانسه معمولا باید مدارک زیر را آماده کند:
- پاسپورت معتبر؛
- عکس پرسنلی؛
- مدرک آخرین مقطع تحصیلی؛
- ریزنمرات مقاطع قبلی؛
- ترجمه رسمی مدارک تحصیلی؛
- رزومه تحصیلی و حرفهای؛
- انگیزهنامه؛
- مدرک زبان فرانسه یا انگلیسی؛
- توصیهنامه استاد یا کارفرما در صورت نیاز؛
- گواهی سابقه کار یا کارآموزی؛
- پورتفولیو یا نمونه فعالیتهای مرتبط در صورت درخواست؛
- فرم تکمیلشده درخواست پذیرش؛
- رسید پرداخت هزینه بررسی پرونده.
مدرک | چرا مهم است؟ |
رزومه | مسیر تحصیلی، تجربه کاری، کارآموزی و مهارتهای مرتبط را نشان میدهد. |
انگیزهنامه | باید ثابت کند انتخاب رشته، کشور و مؤسسه منطقی است. |
ریزنمرات | برای دورههای علمی، نمرات شیمی و دروس تخصصی اهمیت بیشتری دارند. |
مدرک زبان | نشان میدهد متقاضی توانایی دنبال کردن کلاسها و کار آزمایشگاهی را دارد. |
توصیهنامه | برای دورههای رقابتی، اعتبار علمی یا حرفهای پرونده را تقویت میکند. |
سابقه کار یا کارآموزی | برای رشتهای صنعتی مانند عطرسازی، امتیاز مهمی محسوب میشود. |
در انگیزهنامه باید مشخص شود که چرا متقاضی به صنعت عطر علاقه دارد، چرا فرانسه و مؤسسه موردنظر را انتخاب کرده و پس از فارغالتحصیلی چه برنامهای دارد. صرف بیان علاقه به عطر و رایحه کافی نیست. بهتر است متقاضی ارتباط میان سوابق تحصیلی، تواناییهای شخصی، تجربههای مرتبط و اهداف شغلی خود را توضیح دهد.
برخی مدارس برای ارزیابی حافظه بویایی، دانش علمی، خلاقیت یا شناخت متقاضی از صنعت، مصاحبه یا آزمون ورودی برگزار میکنند. بنابراین، ارائه مدارک کامل فقط مرحله اول پذیرش است و قبولی نهایی ممکن است به نتیجه ارزیابیهای بعدی وابسته باشد.
فرآیند و مراحل تحصیل در رشته عطرسازی فرانسه
اولین مرحله برای تحصیل رشته عطرسازی در فرانسه، مشخص کردن حوزه مورد علاقه است. متقاضی باید تصمیم بگیرد که قصد دارد در خلق رایحه، فرمولاسیون شیمیایی، ارزیابی حسی، کنترل کیفیت، بازاریابی، فروش تخصصی یا مدیریت صنعت عطر فعالیت کند. این انتخاب مستقیما بر نوع مؤسسه، برنامه تحصیلی، زبان دوره و حتی شانس ویزا تأثیر میگذارد.
مراحل کلی اقدام عبارتاند از:
- بررسی سوابق تحصیلی و سطح زبان؛
- انتخاب حوزه تخصصی در عطرسازی؛
- انتخاب دوره و مؤسسه مناسب؛
- بررسی شرایط پذیرش و مهلت ثبتنام؛
- ترجمه و آمادهسازی مدارک؛
- تنظیم رزومه و انگیزهنامه؛
- ثبت درخواست پذیرش؛
- شرکت در مصاحبه یا آزمون ورودی؛
- دریافت نتیجه پذیرش؛
- پرداخت پیشپرداخت شهریه در صورت قبولی؛
- انجام مراحل Campus France در صورت شمول؛
- ثبت درخواست ویزای تحصیلی در France-Visas؛
- ارائه مدارک و اطلاعات بیومتریک؛
- ورود به فرانسه و اعتبارسنجی ویزا.
برای دورههایی با مدت بیش از سه ماه، متقاضی معمولا باید ویزای بلندمدت دانشجویی دریافت کند. ویزای VLS-TS دانشجویی ممکن است بین چهار ماه تا یک سال اعتبار داشته باشد و پس از ورود باید مطابق مقررات رسمی فرانسه اعتبارسنجی شود.
مرحله | خروجی مورد انتظار |
انتخاب مسیر تخصصی | مشخص شدن اینکه هدف متقاضی خلق رایحه، شیمی، کیفیت یا مدیریت است |
انتخاب مؤسسه | فهرست برنامههای مناسب با بودجه، زبان و سوابق تحصیلی |
اپلای | ارسال مدارک کامل و بدون تناقض |
مصاحبه یا آزمون | ارزیابی انگیزه، دانش، زبان و تناسب متقاضی |
پذیرش | دریافت نامه رسمی برای شروع فرآیند ویزا |
ویزا | دریافت VLS-TS یا ویزای متناسب با نوع دوره |
ورود به فرانسه | اعتبارسنجی اقامت و شروع تحصیل |
در پروندههای ایرانی، هماهنگی بین پذیرش، انگیزهنامه، سوابق تحصیلی، توان مالی و برنامه آینده اهمیت زیادی دارد. اگر دوره انتخابی با مسیر قبلی متقاضی تناسب نداشته باشد، لازم است در انگیزهنامه و مصاحبه توضیح دقیق و قابل دفاع ارائه شود.
شرایط سنی تحصیل عطرسازی در فرانسه
قانون واحدی با عنوان حداکثر سن برای شرایط سنی تحصیل عطرسازی در فرانسه وجود ندارد. مؤسسات آموزشی معمولا بیشتر از سن، به سطح تحصیلات، سوابق علمی، تجربه کاری، مهارت زبان، انگیزه و منطقی بودن مسیر تحصیلی توجه میکنند.
بااینحال، سن و فاصله تحصیلی میتواند هنگام بررسی پذیرش و ویزا اهمیت پیدا کند. متقاضیای که چند سال از آخرین مدرک تحصیلی او گذشته است، باید نشان دهد در این مدت چه فعالیتهایی داشته و چرا اکنون تصمیم گرفته وارد رشته عطرسازی شود.
نمونه فعالیتهایی که میتوانند به توجیه فاصله تحصیلی کمک کنند:
- کار در آزمایشگاه، داروسازی، صنایع شیمیایی یا آرایشی؛
- فعالیت در فروش عطر، محصولات زیبایی یا کالاهای لوکس؛
- دورههای مرتبط با شیمی، فرمولاسیون، آرایشی یا برندینگ؛
- تجربه کارآموزی در شرکتهای تولیدی یا فروشگاهی؛
- یادگیری زبان فرانسه یا انگلیسی؛
- فعالیت در بازاریابی، مدیریت برند یا فروش تخصصی.
برای متقاضیان جوانی که پس از دیپلم اقدام میکنند، دورههای چندساله تخصصی گزینه مناسبتری هستند. متقاضیان دارای کارشناسی یا کارشناسی ارشد نیز میتوانند به سراغ دورههای تخصصی یکساله، مستر، MSc یا برنامههای حرفهای بروند.
سن بالاتر بهتنهایی به معنای نداشتن شانس پذیرش نیست؛ اما انتخاب دوره باید با مسیر قبلی، تجربه کاری و هدف شغلی متقاضی تناسب داشته باشد.

هم اکنون مشاوره بگیرید
بهترین شهرها و دانشگاهها برای تحصیل رشته عطرسازی در فرانسه
مهمترین شهرها برای تحصیل رشته عطرسازی در فرانسه شامل ورسای، پاریس، گرس و شهرهای اطراف نیس هستند. انتخاب شهر باید با توجه به نوع دوره، بودجه، زبان آموزش، فرصتهای کارآموزی، هزینه زندگی و ارتباط با صنعت انجام شود.
شهر | مزیت اصلی | مناسب برای |
ورسای | حضور ISIPCA و نزدیکی به پاریس | عطر، آرایشی، طعمدهندهها، فرمولاسیون و مدیریت |
پاریس | ارتباط با برندهای لوکس، فروشگاهها و شبکه حرفهای | بازاریابی، برندینگ، مدیریت لوکس و فرصتهای کارآموزی |
گرس | پیوند تاریخی و صنعتی با عطر و مواد اولیه | خلق رایحه، استخراج مواد اولیه، آموزش حرفهای |
نیس و Côte d’Azur | نزدیکی به گرس و مراکز دانشگاهی جنوب فرانسه | دورههای علمی، مدیریت صنعت و صنایع آروماتیک |
بهترین انتخاب برای همه متقاضیان یکسان نیست. فردی که هدفش فرمولاسیون علمی است، باید به محتوای درسی و آزمایشگاه توجه کند؛ فردی که میخواهد در مدیریت برندهای عطری فعالیت کند، باید به ارتباط برنامه با صنعت لوکس، بازاریابی و کارآموزی توجه بیشتری داشته باشد.
ورسای و مؤسسه ISIPCA
ISIPCA یکی از شناختهشدهترین مراکز آموزش عطر، محصولات آرایشی و طعمدهندهها در فرانسه است. این مؤسسه دورههایی در زمینه خلق عطر، فرمولاسیون، کاربرد رایحه، بازاریابی، مدیریت و محصولات آرایشی ارائه میدهد. برخی دورهها به زبان انگلیسی برگزار میشوند و بعضی برنامهها شامل کارآموزی حرفهای هستند.
مزیت ISIPCA برای متقاضیان بینالمللی، تخصصی بودن ساختار آموزشی و ارتباط نزدیک آن با صنعت عطر، آرایشی و طعمدهندههاست. با این حال، پذیرش در دورههای شناختهشده آن رقابتی است و شهریه برخی برنامهها نسبتا بالاست.
متقاضیان ایرانی باید پیش از اقدام برای ISIPCA چند نکته را بررسی کنند:
- زبان آموزش دوره؛
- شهریه دقیق سال ورود؛
- شرایط ورود از نظر مدرک قبلی؛
- وجود مصاحبه یا آزمون؛
- امکان کارآموزی یا alternance؛
- کفایت دوره برای دریافت ویزای تحصیلی؛
- زمانبندی ثبتنام و پرداخت شهریه.
ISIPCA برای متقاضیانی مناسبتر است که مسیر خود را در صنعت عطر، آرایشی، طعمدهندهها یا مدیریت تخصصی این حوزهها جدی انتخاب کردهاند و از نظر زبان، بودجه و مدارک تحصیلی آمادگی کافی دارند.
پاریس و École Supérieure du Parfum & de la Cosmétique
École Supérieure du Parfum & de la Cosmétique یکی از گزینههای شناختهشده برای تحصیل در حوزه عطر و لوازم آرایشی در فرانسه است. این مدرسه برنامههایی با تمرکز بر خلق عطر، علوم پایه، ارزیابی حسی، تولید، کیفیت، مقررات و مدیریت ارائه میکند.
دورههای این مدرسه برای متقاضیانی مناسب است که میخواهند فقط یک آموزش کوتاهمدت یا عمومی نبینند، بلکه مسیر ساختارمندتری در صنعت عطر و محصولات آرایشی داشته باشند. محتوای آموزشی معمولا ترکیبی از دانش علمی، شناخت مواد اولیه، تحلیل حسی، پروژههای عملی، مقررات و مدیریت محصول است.
مزیت پاریس برای دانشجویان این حوزه، نزدیکی به برندهای لوکس، فروشگاههای بزرگ، نمایشگاهها، رویدادهای تخصصی و شبکه حرفهای صنعت زیبایی است. البته هزینه زندگی در پاریس و اطراف آن معمولا از بسیاری از شهرهای دیگر فرانسه بالاتر است و باید در برنامه مالی متقاضی لحاظ شود.
گرس و Grasse Campus
گرس یکی از مهمترین شهرهای جهان در حوزه عطر و مواد معطر است. این شهر به دلیل سابقه تاریخی در کشت گیاهان معطر، استخراج اسانس، تولید مواد اولیه و ارتباط با خانههای عطر، برای علاقهمندان به عطرسازی جایگاه ویژهای دارد.
Grasse Campus میزبان برنامههایی از مؤسسات مختلف در زمینه عطرسازی، صنایع آروماتیک، استخراج مواد اولیه، ارزیابی حسی و مدیریت صنعت رایحه است. برای متقاضیانی که میخواهند در محیطی نزدیکتر به شرکتهای تولیدکننده مواد اولیه، آزمایشگاهها و متخصصان صنعت آموزش ببینند، گرس گزینهای جدی محسوب میشود.
مزایای تحصیل در گرس عبارتاند از:
- ارتباط تاریخی و صنعتی قوی با عطرسازی؛
- دسترسی به فضای تخصصیتر نسبت به شهرهای عمومیتر؛
- نزدیکی به شرکتهای مواد اولیه و صنایع آروماتیک؛
- هزینه زندگی معمولا پایینتر از پاریس در بسیاری موارد؛
- مناسب بودن برای دورههای حرفهای و حسی مرتبط با عطر.
برای متقاضیان ایرانی، گرس میتواند انتخاب جذابی باشد؛ اما باید بررسی شود که دوره انتخابی از نظر مدت، سطح مدرک، زبان آموزش و اعتبار برای ویزای تحصیلی مناسب است یا نه.
دانشگاه Côte d’Azur
Université Côte d’Azur برنامههایی در حوزه شیمی، فرمولاسیون، کیفیت، علوم مولکولی، مدیریت صنعت طعم و رایحه و حوزههای مرتبط ارائه میدهد. این دورهها بیشتر برای متقاضیانی مناسباند که به جنبه علمی، آزمایشگاهی، فرمولاسیون، کنترل کیفیت یا مدیریت تخصصی صنعت علاقه دارند.
برای مثال، برنامههایی مانند مستر شیمی مولکولی با گرایشهای مرتبط با Formulation, Analyse, Qualité یا دورههای مرتبط با مدیریت صنعت طعم و رایحه میتوانند برای افرادی مناسب باشند که نمیخواهند فقط وارد حوزه خلق هنری عطر شوند، بلکه به بخش علمی و صنعتی این بازار علاقه دارند.
متقاضیان این دانشگاه باید به موارد زیر توجه کنند:
- پیشنیاز علمی دوره؛
- زبان آموزش؛
- سطح مدرک مورد نیاز برای ورود؛
- ارتباط دوره با عطر، طعم، آرایشی یا فرمولاسیون؛
- فرصت کارآموزی یا پروژه صنعتی؛
- امکان ادامه مسیر اقامتی پس از فارغالتحصیلی.
این مسیر برای افرادی مناسبتر است که مدرک قبلی آنها با شیمی، علوم آزمایشگاهی، فرمولاسیون، داروسازی، زیستشناسی یا حوزههای نزدیک مرتبط است.

بورسیه تحصیلی برای تحصیل عطرسازی در فرانسه
دریافت بورسیه برای تحصیل رشته عطرسازی در فرانسه امکانپذیر است، اما نباید تصور کرد که همه دورههای عطرسازی بورسیه کامل دارند. بخش زیادی از برنامههای تخصصی توسط مؤسسات خصوصی ارائه میشوند و کمکهزینههای آنها محدود، رقابتی یا وابسته به شرایط خاص است.
گزینههایی که دانشجویان میتوانند بررسی کنند:
- بورسیههای داخلی دانشگاه یا مدرسه؛
- معافیت جزئی از شهریه؛
- کمکهزینههای منطقهای؛
- بورسیههای ویژه دانشجویان بینالمللی؛
- قرارداد کارآموزی یا alternance در دورههای واجد شرایط؛
- کمکهزینه شرکتهای فعال در صنعت؛
- بورسیههای مبتنی بر شایستگی علمی؛
- امکان پرداخت اقساطی شهریه در برخی مؤسسات.
برنامههای alternance اهمیت ویژهای دارند؛ زیرا دانشجو بخشی از دوره را در مؤسسه آموزشی و بخشی دیگر را در شرکت میگذراند. در برخی قراردادها، شرکت میتواند هزینه آموزش را بر عهده بگیرد و دانشجو نیز حقوق دریافت کند. بااینحال، دسترسی دانشجویان خارجی به این دورهها به نوع برنامه، وضعیت اقامت، قرارداد، سطح زبان و پذیرش کارفرما بستگی دارد.
متقاضی بهتر است پیش از ثبتنام، مستقیما از مؤسسه درباره بورس، تخفیف شهریه، شرایط پرداخت اقساطی، امکان alternance و محدودیتهای دانشجویان بینالمللی سؤال کند.
هزینه تحصیل رشته عطرسازی در فرانسه
هزینه تحصیل عطرسازی در فرانسه به نوع مؤسسه، طول دوره، زبان آموزش، شهر محل تحصیل و نوع مدرک بستگی دارد. دورههای دانشگاههای دولتی معمولا شهریه پایینتری دارند، اما برنامههای تخصصی مدارس خصوصی میتوانند سالانه چندین هزار یورو هزینه داشته باشند.
نمونه شهریه برخی برنامهها:
دوره یا برنامه | شهریه نمونه |
Scent Design & Creation در ISIPCA | حدود ۱۲,۵۰۰ یورو در سال؛ مجموعا حدود ۳۷,۵۰۰ یورو برای سه سال |
Fragrance Expertise, Formulation & Applications در ISIPCA | حدود ۱۲,۵۰۰ یورو برای دوره یکساله |
European Fragrance and Cosmetics Master | حدود ۲۴,۵۰۰ یورو برای دو سال |
Créateur-Manager en Parfumerie et Cosmétique | حدود ۳۴,۲۰۰ یورو برای دوره مربوطه، طبق شهریه اعلامشده مدرسه |
علاوه بر شهریه، هزینههای زیر نیز باید محاسبه شوند:
- هزینه بررسی پرونده و ثبتنام؛
- اجاره مسکن یا خوابگاه؛
- خوراک و حملونقل؛
- بیمه و هزینههای درمانی تکمیلی؛
- خرید مواد، لباس آزمایشگاه یا تجهیزات؛
- هزینه ترجمه مدارک؛
- هزینه Campus France، France-Visas و مرکز ویزا؛
- هزینه ودیعه مسکن و ورود اولیه به فرانسه؛
- هزینه زندگی روزمره.
شهر | وضعیت هزینه زندگی |
پاریس و اطراف آن | معمولا گرانتر، بهویژه از نظر اجاره |
ورسای | نزدیک به پاریس و نسبتا پرهزینهتر از شهرهای کوچک |
گرس | در بسیاری موارد اقتصادیتر از پاریس، اما ظرفیت مسکن باید بررسی شود |
نیس و Côte d’Azur | بسته به فصل و محل سکونت، میتواند هزینه قابلتوجهی داشته باشد |
زندگی در پاریس و اطراف آن معمولا گرانتر از گرس و بعضی شهرهای جنوبی فرانسه است. بنابراین، هنگام مقایسه دورهها نباید فقط مبلغ شهریه را در نظر گرفت. برای متقاضی ایرانی، هزینه نهایی شامل شهریه، اجاره، بیمه، خوراک، حملونقل، ترجمه مدارک، ویزا و هزینههای اولیه ورود است.
دوره مدرک فنی بین المللی ساختن عطر و ارزیابی حسی
دوره مدرک فنی بین المللی ساختن عطر و ارزیابی حسی برای افرادی مناسب است که میخواهند بهصورت تخصصی با فرایند خلق، فرمولاسیون و ارزیابی عطر آشنا شوند. Grasse Institute of Perfumery برنامهای با عنوان International Technical Degree in Fragrance Creation and Sensory Evaluation ارائه میدهد که بر آموزش مبانی ساخت و ارزیابی رایحه تمرکز دارد.
در این دوره، دانشجویان معمولا با موضوعات زیر آشنا میشوند:
- مواد اولیه طبیعی و مصنوعی؛
- خانوادههای بویایی؛
- ساخت آکوردهای معطر؛
- تکنیکهای سنتی و مدرن تولید عطر؛
- روشهای ارزیابی حسی؛
- تقویت حافظه بویایی؛
- توصیف حرفهای رایحه؛
- تمرینهای عملی در خلق فرمول.
این نوع دوره بیشتر ماهیت حرفهای دارد و با یک برنامه دانشگاهی عمومی در رشته شیمی متفاوت است. شرایط ورود ممکن است شامل بررسی سوابق تحصیلی، انگیزه، سطح زبان و مصاحبه باشد. متقاضی باید پیش از ثبتنام، اعتبار مدرک، سطح گواهی، زبان آموزش، مدت دوره، امکان دریافت ویزای تحصیلی و مسیر شغلی پس از دوره را بررسی کند.
برای دانشجویان ایرانی، نکته مهم این است که هر دوره کوتاهمدت یا حرفهای الزاما برای دریافت ویزای بلندمدت دانشجویی کافی نیست. بنابراین، پیش از پرداخت شهریه یا پیشپرداخت، باید نوع ویزا، مدت دوره و چکلیست رسمی بررسی شود.
موقعیت کار پس از تحصیل رشته عطرسازی در فرانسه
فرصتهای شغلی پس از تحصیل رشته عطرسازی در فرانسه فقط به عنوان «عطرساز» محدود نمیشوند. صنعت عطر زنجیره گستردهای از تحقیق و توسعه مواد اولیه تا تولید، کنترل کیفیت، ارزیابی حسی، بازاریابی، فروش تخصصی و مدیریت برند را شامل میشود.
فارغالتحصیلان با توجه به تخصص خود میتوانند در حوزههای زیر فعالیت کنند:
- شرکتهای سازنده عطر؛
- تولیدکنندگان مواد اولیه معطر؛
- برندهای آرایشی و زیبایی؛
- آزمایشگاههای فرمولاسیون؛
- شرکتهای طعمدهنده؛
- صنایع شوینده و بهداشتی؛
- تولیدکنندگان رایحه محیطی؛
- واحدهای کنترل کیفیت؛
- تیمهای بازاریابی و توسعه محصول؛
- برندهای لوکس و فروش تخصصی.
ورود مستقیم به جایگاه عطرساز ارشد معمولا آسان نیست. بسیاری از افراد کار خود را از سمتهایی مانند دستیار عطرساز، کارآموز عطرسازی، عطرساز جوان، ارزیاب رایحه، تکنسین آزمایشگاه یا مسئول کنترل کیفیت آغاز میکنند.
دانش زبان فرانسه، تجربه کارآموزی، شناخت نرمافزارهای تخصصی، تسلط بر مقررات، آشنایی با استانداردهای صنعت و داشتن شبکه حرفهای، شانس یافتن کار را افزایش میدهد. برای متقاضیان ایرانی، کارآموزی در طول دوره میتواند یکی از مهمترین پلهای ورود به بازار کار فرانسه باشد.

درآمد عطرسازی در فرانسه
میزان درآمد عطرسازی در فرانسه به عنوان شغلی، سابقه، شرکت، محل فعالیت، نوع قرارداد و سطح تخصص بستگی دارد. نمیتوان یک حقوق ثابت برای همه فارغالتحصیلان تعیین کرد؛ زیرا درآمد دستیار آزمایشگاه با عطرساز خلاق، مدیر پروژه، مدیر توسعه محصول یا متخصص مقررات یکسان نیست.
در ابتدای مسیر، افراد معمولا از موقعیتهایی مانند موارد زیر شروع میکنند:
- دستیار عطرساز؛
- تکنسین آزمایشگاه؛
- مسئول کنترل کیفیت؛
- ارزیاب جوان؛
- کارآموز تحقیق و توسعه؛
- دستیار فرمولاسیون؛
- دستیار بازاریابی محصول.
با افزایش تجربه، امکان رسیدن به جایگاههایی مانند عطرساز خلاق، مدیر فرمولاسیون، مدیر پروژه، مسئول تحقیق و توسعه، مدیر ارزیابی رایحه یا مدیر محصول وجود دارد.
درآمد در شرکتهای بینالمللی، خانههای عطرسازی و برندهای بزرگ معمولا میتواند بیشتر باشد، اما رقابت برای ورود به این شرکتها نیز بالاست. دوره کارآموزی، سطح زبان فرانسه، سابقه مرتبط، کیفیت شبکهسازی و محتوای واقعی دوره تحصیلی از عوامل مهم در تعیین موقعیت شغلی و حقوق اولیه هستند.
عناوین شغلی مختلف رشته عطرسازی در فرانسه
فارغالتحصیلان تحصیل رشته عطرسازی در فرانسه میتوانند متناسب با دوره، مهارت و سابقه خود برای عناوین شغلی مختلفی اقدام کنند، از جمله:
- عطرساز خلاق یا Parfumeur Créateur؛
- دستیار عطرساز؛
- عطرساز کارآموز یا Trainee Perfumer؛
- عطرساز جوان؛
- ارزیاب رایحه یا Fragrance Evaluator؛
- متخصص فرمولاسیون؛
- تکنسین آزمایشگاه؛
- مسئول کنترل کیفیت؛
- مسئول تضمین کیفیت؛
- مدیر توسعه محصول؛
- مسئول تحقیق و توسعه؛
- متخصص مواد اولیه معطر؛
- مسئول تأمین مواد اولیه؛
- مدیر تولید؛
- کارشناس مقررات محصولات آرایشی و معطر؛
- مدیر بازاریابی عطر؛
- مدیر برند محصولات لوکس؛
- مسئول فروش تخصصی عطر و مواد اولیه.
مسیر تحصیلی | عناوین شغلی محتملتر |
خلق عطر و ارزیابی حسی | دستیار عطرساز، ارزیاب رایحه، عطرساز جوان |
شیمی و فرمولاسیون | فرمولاتور، تکنسین آزمایشگاه، مسئول R&D |
کیفیت و مقررات | مسئول کنترل کیفیت، کارشناس مقررات، تضمین کیفیت |
مدیریت و بازاریابی | مدیر محصول، مدیر برند، بازاریابی عطر و محصولات لوکس |
مواد اولیه و صنایع آروماتیک | متخصص مواد اولیه، تأمین، فروش تخصصی B2B |
نوع مدرک و محتوای دوره اهمیت زیادی دارد. برای مثال، فارغالتحصیل دوره شیمی و فرمولاسیون مسیر متفاوتی از فارغالتحصیل مدیریت برند یا فروش محصولات لوکس خواهد داشت. بنابراین، پیش از انتخاب دوره باید مشخص شود که هدف شغلی متقاضی دقیقا کدام بخش صنعت است.
بهترین شرکت ها برای کار در رشته عطرسازی در فرانسه
فرانسه میزبان شرکتهای تولیدکننده عطر، برندهای لوکس، آزمایشگاهها و مجموعههای بینالمللی مواد اولیه است. فارغالتحصیلان تحصیل رشته عطرسازی در فرانسه میتوانند فرصتهای شغلی شرکتهایی مانند Givaudan، IFF، Firmenich، Robertet، Mane، Symrise و Takasago را بررسی کنند.
برندهای لوکس و آرایشی مانند Chanel، Dior، Guerlain، Hermès، L’Oréal، Lancôme، Givenchy و Yves Saint Laurent نیز در بخشهایی مانند توسعه محصول، ارزیابی رایحه، بازاریابی، کنترل کیفیت، فروش تخصصی و مدیریت برند نیرو جذب میکنند.
البته عنوان «بهترین شرکت» برای هر فرد متفاوت است. متقاضی باید بر اساس تخصص خود شرکت مناسب را انتخاب کند:
- برای خلق رایحه: خانههای عطرسازی و fragrance houseها؛
- برای فرمولاسیون: آزمایشگاهها و شرکتهای تولید مواد اولیه؛
- برای کنترل کیفیت: کارخانهها و واحدهای صنعتی؛
- برای بازاریابی و مدیریت: برندهای عطر، زیبایی و کالاهای لوکس؛
- برای تحقیق و توسعه: شرکتهای شیمیایی و مراکز نوآوری؛
- برای فروش تخصصی: شرکتهای B2B مواد اولیه، برندهای نیش و شبکههای پخش.
دسترسی به این شرکتها معمولا از طریق کارآموزی، alternance، پروژه دانشگاهی، نمایشگاههای تخصصی، معرفی استادان و شبکهسازی حرفهای آسانتر میشود. به همین دلیل، هنگام انتخاب دوره باید بررسی شود که مؤسسه چه ارتباطی با شرکتها، پروژههای صنعتی و فرصتهای کارآموزی دارد.
خود اشتغالی و راه اندازی شرکت عطرسازی در فرانسه
پس از کسب دانش و تجربه، امکان خود اشتغالی و راه اندازی شرکت عطرسازی در فرانسه نیز وجود دارد. فرد میتواند در حوزههایی مانند ساخت عطر سفارشی، مشاوره رایحه، فروش عطرهای نیش، تولید رایحه محیطی، آموزش عطرسازی، توسعه برند شخصی یا همکاری با برندهای کوچک فعالیت کند.
بااینحال، شروع کسبوکار در این صنعت به سرمایه، شناخت بازار، شبکه تأمین و رعایت مقررات نیاز دارد. عطر یک محصول مصرفی تحت نظارت است و ترکیبات، ایمنی مواد، برچسبگذاری، بستهبندی، ثبت محصول و بازاریابی باید مطابق مقررات فرانسه و اتحادیه اروپا باشد.
کارآفرین باید موارد زیر را بررسی کند:
- انتخاب ساختار حقوقی شرکت؛
- ثبت کسبوکار؛
- تهیه بیزنسپلن؛
- تأمین مواد اولیه؛
- قرارداد با آزمایشگاه یا کارخانه؛
- انجام آزمایشهای ایمنی و پایداری؛
- رعایت مقررات محصولات آرایشی و معطر؛
- طراحی بستهبندی و برند؛
- ثبت علامت تجاری؛
- برنامه فروش و بازاریابی؛
- قیمتگذاری و کانال توزیع؛
- فروش آنلاین و قوانین مربوط به مصرفکننده.
داشتن مدرک عطرسازی بهتنهایی موفقیت تجاری را تضمین نمیکند. شناخت رفتار مصرفکننده، قیمتگذاری، فروش آنلاین، شبکه توزیع، بازاریابی دیجیتال و مدیریت نقدینگی برای بقای برند ضروری است.
تحصیل عطرسازی در فرانسه و اخذ اقامت این کشور
دریافت پذیرش برای تحصیل عطرسازی در فرانسه میتواند به متقاضی اجازه دهد برای ویزای بلندمدت دانشجویی اقدام کند. دانشجوی خارجی برای تحصیل بیش از سه ماه معمولا باید ویزای VLS-TS با عنوان étudiant دریافت کند. این ویزا پس از ورود به فرانسه باید در مهلت مقرر بهصورت آنلاین اعتبارسنجی شود.
اقامت دانشجویی یک اقامت موقت است و بهتنهایی اقامت دائم ایجاد نمیکند. دانشجو باید در طول تحصیل پیشرفت واقعی داشته باشد، در برنامه آموزشی ثبتنام معتبر داشته باشد و منابع مالی کافی ارائه کند. پس از سال اول، در صورت ادامه تحصیل و رعایت شرایط، امکان درخواست کارت اقامت یکساله یا چندساله دانشجویی وجود دارد.
برای متقاضیان ایرانی، چند نکته مهم است:
- پذیرش باید از مؤسسه معتبر و قابل دفاع باشد؛
- دوره باید از نظر مدت و نوع آموزش با درخواست ویزا هماهنگ باشد؛
- تمکن مالی باید مطابق عدد بهروز France-Visas آماده شود؛
- انگیزهنامه باید ارتباط رشته، آینده شغلی و بازگشت یا مسیر قانونی بعدی را منطقی توضیح دهد؛
- انتخاب دورههای بسیار کوتاه یا نامرتبط ممکن است پرونده ویزا را ضعیف کند.
پس از فارغالتحصیلی، مسیر اقامت به سطح مدرک، نوع قرارداد کاری، حقوق، ارتباط شغل با رشته تحصیلی و وضعیت قانونی متقاضی بستگی دارد. بعضی فارغالتحصیلان واجد شرایط میتوانند برای اقامت جستوجوی کار یا ایجاد کسبوکار درخواست دهند و سپس با یافتن شغل مناسب، وضعیت اقامت خود را تغییر دهند.
بنابراین، تحصیل عطرسازی میتواند مقدمهای برای ورود به بازار کار فرانسه باشد، اما تبدیل اقامت دانشجویی به اقامت کاری نیازمند رعایت شرایط قانونی و داشتن مسیر شغلی واقعی است.
راهنمای تحصیل عطرسازی در فرانسه با لوکس ویزا
انتخاب دوره مناسب، مهمترین بخش اقدام برای تحصیل رشته عطرسازی در فرانسه است. برخی برنامهها بر شیمی و فرمولاسیون تمرکز دارند، بعضی برای خلق عطر و تقویت مهارتهای حسی طراحی شدهاند و گروهی دیگر مدیریت، بازاریابی و فروش محصولات لوکس را آموزش میدهند. انتخاب دورهای که با مدرک قبلی، سطح زبان، بودجه و هدف شغلی متقاضی تناسب نداشته باشد، میتواند احتمال پذیرش و ویزا را کاهش دهد.
لوکس ویزا با بررسی سوابق تحصیلی، رشته قبلی، سطح زبان، بودجه، شرایط مالی، هدف حرفهای و محدودیتهای متقاضی، مسیر مناسبتری برای تحصیل عطرسازی در فرانسه پیشنهاد میدهد. خدمات این مجموعه میتواند شامل انتخاب دانشگاه یا مدرسه، بررسی الزامات پذیرش، آمادهسازی مدارک، تنظیم رزومه و انگیزهنامه، تکمیل پرونده تحصیلی و همراهی در مراحل Campus France و ویزای فرانسه باشد.
تمرکز اصلی در این مسیر، آمادهسازی دقیقتر پرونده، کاهش خطاهای اداری، انتخاب دوره قابل دفاع و افزایش کیفیت حقوقی و اجرایی پرونده است. برای متقاضیان فارسیزبان، این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تفاوت میان دورههای خلق عطر، فرمولاسیون، مدیریت برند و دورههای کوتاهمدت میتواند بر پذیرش، ویزا و مسیر شغلی آینده اثر مستقیم داشته باشد.
آیا فرانسه برای تحصیل عطرسازی کشور مناسبی است؟
بله. فرانسه یکی از مهمترین مراکز جهانی عطر، رایحه، محصولات آرایشی و کالاهای لوکس است. شهرهایی مانند پاریس، ورسای و گرس با صنعت عطرسازی ارتباط مستقیم دارند و موسسات تخصصی این کشور امکان آموزش در محیطی نزدیک به بازار واقعی عطر را فراهم میکنند.
برای تحصیل عطرسازی در فرانسه چه رشتهای در دبیرستان یا دانشگاه مناسبتر است؟
برای دورههای علمی و آزمایشگاهی، رشتههایی مانند شیمی، زیستشناسی، بیوشیمی، داروسازی، مهندسی شیمی و علوم آرایشی مناسبتر هستند. برای دورههای مدیریت، بازاریابی یا برندینگ عطر، سوابق مدیریت، تجارت، بازاریابی، فروش محصولات لوکس یا طراحی محصول نیز میتواند قابل قبول باشد.
آیا با دیپلم میتوان برای تحصیل عطرسازی در فرانسه اقدام کرد؟
بله، بعضی دورههای عطرسازی و برنامههای چندساله پس از دیپلم دانشجو میپذیرند. بااینحال، همه برنامهها برای متقاضیان دیپلم مناسب نیستند. برخی دورههای تخصصی یا مستر به مدرک کارشناسی مرتبط نیاز دارند؛ بنابراین باید شرایط دقیق هر مؤسسه بررسی شود.
آیا برای تحصیل عطرسازی در فرانسه مدرک زبان لازم است؟
بله، بیشتر موسسات مدرک زبان فرانسه یا انگلیسی درخواست میکنند. زبان مورد نیاز به برنامه بستگی دارد. دورههای فرانسویزبان معمولا سطح مناسب فرانسه میخواهند و دورههای انگلیسیزبان نیز ممکن است IELTS، TOEFL یا مدرک معادل درخواست کنند.
درباره دکتر سارا آقازاده
دکتر آقازاده با تکیه بر تجربه کار و تحصیل در سه کشور اروپایی ( فنلاند، فرانسه و بلژیک ) و تسلط به زبانهای انگلیسی، فرانسه و ترکی استانبولی شروع به ارایه مشاوره تحصیلی و مهاجرتی به دانشجویان و کارآفرینان ایرانی و ترک مشتاق به ادامه تحصیل و کار در محیط های آکادمیک بین المللی نموده است.
مشاهده همه مقالات دکتر سارا آقازاده











